Articles

एकटी स्त्री आणि आर्टिफिशियल इन्सेमिनेशन!

एक पुरूष हवा आहे
या घराला एक आडदांड पुरूष हवा आहे
बटनं सापडत नाहीत म्हणून आरडाओरडा करत घर डोक्यावर घेणारा
आमटीला फोडणी खमंग पडली म्हणून हुशारून जाणारा,
केसातून बोटं फिरली की बाळ होऊन कुशीत घुसणारा,
दमदार पावलांनी तिन्हीसांजेचा केविलवाणा अंधार उधळून टाकणारा
पुरूष हवा आहे
हे मी म्हणत नाहीये, पुढे वाचा

शिरीष पै (जन्म: १५ नोव्हेंबर १९२९- मृत्यू:२ सप्टेंबर २०१७)

शिरीष पै यांचं नाव उच्चारलं की हायकू आणि आचार्य अत्रे हे शब्द ओठांवर येतात.प्रल्हाद केशव अत्रे हे शिरीष पै यांचे वडील, त्यांचं असणं आणि नसणं या दोन्हींचा शिरीष पैंच पुढे वाचा

अनिल अवचट - माझ्यातला मी

पांढरेशुभ्र भुरभुरणारे डोईवरचे दाट केस, तशाच शुभ्र दाढीमिशा आणि तसंच शुभ्र दातांचं निर्मळ हास्य...या माणसाला बघितलं की ओळख करून द्यायची गरजच राहत नाही.सिर्फ नाम काफी है प्रमाणे...खरंच, अनिल अवचट हे नाव उच्चारलं की आख्खा माणूस उोळ्यासमोर येउन उभा राहतो. विशेष म्हणजे एकाच वेळी तो अनेक भूमिका करत असतो. पुढे वाचा

‘अर्थशास्त्र’ आणि कौटिल्य

‘कौटिलीय अर्थशास्त्र’ हा ग्रंथ भारतीय संस्कृतीतला आर्थिक इतिहासाच्या दृष्टीने एक महत्त्वाचा ग्रंथ मानला जातो. यात 15 प्रकरणं असून 6 हजार श्लोक आहेत. तसंच 149 अध्यायांमधून हा ग्रंथ त्या त्या गोष्टींविषयी मांडणी करतो. हा ग्रंथ अर्थशास्त्र आणि राजनीती यांच्यावर लिहिलेला मानवी इतिहासातला पहिला ग्रंथ म्हणून ओळखला जातो. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार गुलजार - शब्दसुमनांनी बहरलेली एक बाग

लकडी की काठी, काठी पे घोडा
घोडे की दुम पे जो मारा हथोडा
दौडा दौडा दौडा घोडा दुम उठा के दौडा
घोडा पहुँचा बाग मे बाग मे था नाई
घोडेजीकी नाई ने हजामत जो बनाई
टगबग, टगबग,...
घोडा था घमंडी पहुँचा सब्जीमंडी
सब्जीमंडी बरफ पडी थी बरफ मे लग गयी ठंडी
टगबग, टगबग...
घोडा अपना तगडा है देखो कितनी चरबी है
चलता है महरोली मे पर घोडा अपना अरबी है
बाह छुडा के दौडा दौडा दुम उठा के दौडा... पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार हरिवंशराय बच्चन

एक असते मुन्नी आणि एक असते चुन्नी. मुन्नी असते सहा वर्षांची, तर चुन्नी असते पाच वर्षांची. दोघी सख्ख्या बहिणी असतात. कपडे घेतले तरी दोघींचेही सारखेच, गळ्यातली माळ असो की कानातले डूल, तेही दोघींना सारखेच हवेत.  मुन्नी ब तुकडीत, तर चुन्नी अ तुकडीत शिकत असते. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार शरदचंद्र चट्टोपाध्याय

बंगाली साहित्यातलं आपला वेगळा ठसा उमटवणारं एक नाव म्हणजे शरदचंद्र चट्टोपाध्याय! त्यांच्या बडी दीदी, बिराज बहू, गृहदाह, नवविधान, शेष प्रश्न, परिणिता, देवदास, चरित्रहीन, श्रीकांत, पथेरदाबी या आणि इतर अनेक कादंबर्‍या खूपच गाजल्या. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार रवींद्रनाथ टागोर

एक छोटीशी मुलगी घराच्या खिडकीत बसून बाहेर चाललेली मिरवणूक बघत असते. त्या नगरीचा राजकुमार लवकरच तिच्या दारावरून पुढे जाणार असतो. एकाही कामात तिचं लक्ष लागत नसतं. छानसं तयार होऊन, गळ्यात माळ, कानात डूल घालून तिला खिडकीतून राजकुमाराला बघायचं असतं. खरं तर राजकुमाराला ती चिटुकली मुलगी दिसणार देखील नसते तरीही तिला मात्र सगळं दृश्य बघायचं असतं. इतकंच नाही तर तिच्या गळ्यातली माळही तिला राजकुमाराला द्यायची असते. जेव्हा राजकुमाराचा रथ तिच्या दारावरून जातो, तेव्हा खिडकीतून आनंदानं ती माळ खाली फेकते. क्षणार्धात तिची माळ रथाखाली चिरडली जाते. त्या माळेचं काय झालं कोणालाही कळत नाही. मुलगी मात्र खुश होते. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार साहिर लुधियानवी

धाडधाड करत जाणार्‍या रेल्वेच्या आवाजानं 13 वर्षांचा एक किशोरवयीन मुलगा घाबरून आपल्या आईला बिलगला आणि रडत आपल्या आईला म्हणाला, ‘अम्मी, मला रेल्वेची आणि या आवाजाची खूप भीती वाटते; आपण परत आपल्या घरी जाऊया.’ त्या मुलाच्या आईला काय करावं क्षणभर सुचेनासं झालं. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार सत्यजीत रे

बंगालनं भारताला अनेक दिग्गज दिले आहेत. स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून बंगालची भूमी म्हणजे कला, साहित्य, अध्यात्म आणि देशभक्ती यांची जणू खाणच आहे. बंगालनं वेळोवेळी वैचारिक नेतृत्वही केलं आहे. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार फणीश्वरनाथ ‘रेणू’

नेपाळच्या सीमेवर आणि उत्तर-पूर्व बिहारच्या अतिशय दुर्गम प्रदेशातल्या ग्रामीण भागातली ही गोष्ट आहे. बिहार राज्यातल्या पूर्णिया जिल्ह्यातलं मेरीगंज इथे प्रशांत बॅनर्जी नावाचा एक तरूण डॉक्टर वैद्यकीय सेवा करण्यासाठी येतो. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार महाश्वेता देवी

एका छोट्याशा गावात मैना नावाची एक मुलगी राहायची. मैनेची आई खिरी ही पायानं अधू असल्यामुळे तिला फार कामं करता यायची नाहीत. मैनेचे वडील काम शोधण्यासाठी शहरात गेलेले होते आणि तिचा भाऊ जंगलात लाकडं तोडायला जायचा. मैनाही गावातल्या श्रीमंत लोकांच्या बकर्‍या चरायला रानात घेऊन जायची. पुढे वाचा

शब्दांचे जादूगार प्रेमचंद

हिरा आणि मोती नावाचे दोन बैल असतात. त्यांची आपसांत खूप मैत्री असते. ते शूर आणि स्वाभिमानी असतात. तसंच त्यांचं आपल्या झुरी नावाच्या मालकावर खूप प्रेम असतं आणि त्यांचा मालक देखील त्यांची खूप काळजी घेत असतो.  एके दिवशी झुरीचा मेव्हणा गोई झुरीकडे येतो आणि आपल्या शेतात काम करण्यासाठी त्याचे दोन्ही बैल त्यानं द्यावेत अशी मागणी करतो. बायकोचा भाऊ असल्यामुळे झुरीला नाही म्हणता येत नाही. हिरा आणि मोती यांना तो गोईबरोबर पाठवतो. हिरा आणि मोती यांना आपल्या राहत्या घरातून गोईबरोबर  पाठवणं आवडलेलं नसतं. आपल्या मालकानं आपल्याला विकलं असावं असंही त्यांना वाटतं. पुढे वाचा

चांगुलपणाची चळवळ आणि मी

कधी अचानक येऊन कोसळणाऱ्या आठवणी, तर कधी अनेक वर्षांनी एखाद्याशी झालेली आकस्मिक भेट, कधी एखाद्या अनुभवाने मनात उफाळून आलेली वेदना, तर कधी एखाद्या प्रसंगाने गालावर उमटलेलं हासू...या सगळ्या गोष्टी भूतकाळाची सैर करवून आणतात आणि मग परत तीच ठिकाणं, तेच प्रसंग, त्याच व्‍यक्तींकडे बघताना एक तटस्थभाव मनात घेऊन ती सफर घडते. आज हा लेख लिहीत असताना ही सफर मला काहीतरी नक्कीच शिकवून जाईल हेही नक्‍की. पुढे वाचा

डोंगराएवढं काम करणारा माणूस!

आयपीएच (इन्स्टिट्यूट फॉर सायकोलॉजिकल हेल्थ) पुणे - पहिला वर्धापन दिन - २४ मार्च २०१९ लहानपणी वाचलेल्या अदभुत कथा आजही विसरता आलेल्या नाहीत. रंगीबेरंगी पंख लावून विहरणार्‍या त्या सुंदर पर्‍या, ते उडते गालिचे, त्या जादूच्या बासर्‍या, मंतरलेला रम्य परिसर, भुकेची/आंघोळीची गोळी.... असं बरंच काही. या सगळ्या चमत्कार करणार्‍या गोष्टी खर्‍याच - असं मात्र आज प्रकर्षानं वाटतं आहे. पुढे वाचा